8 ΠΟΛΥΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

Όταν λέμε πολυαισθητηριακές τεχνικές εννοούμε τεχνικές διδασκαλίας που χρησιμοποιούν περισσότερες από μια αίσθηση προκειμένου να διδαχθεί το επιθυμητό αντικείμενο. Σε παιδιά με δυσκολία στην ανάγνωση βοηθάει πολύ το να χρησιμοποιούν όλες τις αισθήσεις τους, ακοή, όραση, αφή, κίνηση (κιναισθητική) για να μάθουν και να απομνημονεύσουν. Την τεχνική εισήγαγαν πρώτοι οι Samuel Orton και Anna Ghillingham to 1930 γι'αυτό είναι γνωστή και ως Orton-Ghillingham method.

Ας δούμε αναλυτικά..

1. Γράψιμο στην άμμο (Sand Writing)
Απλώνουμε την άμμο μπροστά στο παιδί. Το παιδί χρησιμοποιεί το δάχτυλό του για να σχηματίσει γράμματα και λέξεις. Κάθε φορά που γράφει ένα γράμμα προφέρει και τον ήχο του. 

2. Γράψιμο στον αέρα (Air Writing ή Skywriting)
Η συγκεκριμένη τεχνική ενισχύει τον ήχο που αντιστοιχεί στο κάθε γράμμα μέσω της λεγόμενης "μνήμης των μυών"(muscle memory). To παιδί χρησιμοποιεί δύο δάχτυλα ως δείχτες για να σχηματίσει το γράμμα στον αέρα (σαν να γράφει με τα δάχτυλα σε έναν φανταστικό πίνακα). Λέει τον ήχο καθώς το σχηματίζει.   

3. Γράμματα από Γυαλόχαρτο (Sandpaper Letters)
Αυτή η Μοντεσσοριανή τεχνική βοηθάει το παιδί να αισθανθεί το σχήμα των γραμμάτων με τα δάχτυλά του. 

4. "Χτίσιμο" λέξεων με τρισδιάστατα γράμματα (Word Building)
Το παιδί χρησιμοποιεί τρισδιάστατα γράμματα όπως τα μαγνητικά για να αντιγράψει τη λέξη που βλέπει γραμμένη

5. Διάβασ'το, Φτιάξτ'ο, Γράψ'το
Ετοιμάζουμε τρία διαφορετικά κουτιά. Το 1ο θα γράφει απ'έξω "διάβασε", το 2ο θα γράφει "φτιάξε", το 3ο "γράψε". Το παιδί πρέπει π΄ρωτα να διαλέξει από το 1ο κουτί ένα χαρτάκι με μια λέξη και να τη διαβάσει, μετά να τη φτιάξει με τρισδιάστατα γράμματα και μετά να τη γράψει με χρωματιστούς μαρκαδόρους (χρησιμοποιούμε διαφορετικά χρώματα για τα φωνήεντα και τα σύμφωνα.  

6. Ξυλάκια Χειροτεχνίας
Ξυλάκια διαφορετικών χρωμάτων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να δείξουμε διαφορετικές έννοιες, ερωτήσεις, σύμβολα κτλ.

7. Ταυτόχρονη ανάγνωση
Τα παιδιά διαβάζουν μαζί με τον δάσκαλο ή τον γονέα καθώς ακούν την ιστορία (audio book)

8. Τουβλάκια LEGO
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα γνωστά τουβλάκια για να χωρίσουμε συλλαβές, να φτιάξουμε λέξεις, να δείξουμε ποια γράμματα "πατάνε" στη γραμμή και ποια "πέφτουν" κτλ.   

ΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ & ΑΛΛΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ

ΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Εκτός από τις ασκήσεις φωνολογικής ενημερότητας, ένα χρήσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση των δυσκολιών των δυσλεκτικών παιδιών είναι  η γραφική αναπαράσταση. Η χρήση εικόνων είναι πολύ σημαντική καθώς βοηθούν τα παιδιά με δυσλεξία να αποτυπώσουν καλύτερα τις παρεχόμενες πληροφορίες.  Γι' αυτό το λόγο καλό είναι να συμπληρώνουν τη διδασκαλία διάφορα "βοηθήματα" όπως φωτογραφίες, πόστερς, εικόνες, γραφικά, πίνακες, παραστάσεις.

ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ 

Η εικονική αναπαράσταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμα και για την εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής. Η διδασκαλία της ορθογραφίας μπορεί να γίνει με την Εικονογραφική Μέθοδο. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή κάθε γράμμα που το παιδί δυσκολεύεται να απομνημονεύσει (συνήθως τα διπλά σύμφωνα και φωνήεντα) "μεταμορφώνεται" σε εικονογράφημα κι έτσι αποτυπώνεται καλύτερα στη μνήμη του δυσλεκτικού παιδιού.  Για παράδειγμα γράφουμε τη λέξη "Γυάλα" και μετατρέπουμε-ζωγραφίζουμε το "υ" σε μια γυάλα ή γράφουμε τη λέξη "Νύχτα" και μετατρέπουμε το "υ" σε φεγγάρι κ.ο.κ. 
Βέβαια πρέπει να έχουμε υπ'όψιν ότι για να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο θα πρέπει το παιδί να έχει φτάσει σ'ένα ικανοποιητικό επίπεδο φωνολογικής ενημερότητας και να μην έχουν προβλήματα ομιλίας και άρθρωσης.

Γενικές στρατηγικές υποστήριξης μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες που μπορούν να χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί στην τάξη είναι οι εξής:

• Ανασκόπηση του προηγούμενου μαθήματος σε σχεδιάγραμμα,
• Λέξεις - Κλειδιά: καταγραφή στον πίνακα των σημαντικότερων λέξεων του μαθήματος,
• Χρήση πολυαισθητηριακών μεθόδων,
• Συχνή επανάληψη πληροφοριών/ οδηγιών,
• Διόρθωση λαμβάνοντας υπ'όψιν περισσότερο το περιεχόμενο και λιγότερο την ορθογραφία
• Περισσότερος χρόνος για αντιγραφή από τον πίνακα,
• Περισσότερος χρόνος για την οργάνωση ιδεών πριν την ελεύθερη γραφή,
• Χρήση καθαρών φύλλων εργασίας, με εμφανή τη σηματοδότηση συγκεκριμένων πληροφοριών και τη διάκριση των σημαντικότερων σημείων.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑΣ

Κάθε πρόγραμμα εξατομικευμένης παρέμβασης για παιδιά που αντιμετωπίζουν προβλήματα με την εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής πρέπει πρώτα απ'όλα να περιέχει ασκήσεις φωνολογικής ενημερότητας.
Η φωνολογική ενημερότητα είναι η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς τα μικρότερα στοιχεία της λέξης δηλαδή τις συλλαβές και τα φωνήματα. Προκειμένου να μπορέσει ένα παιδί να αναπτύξει τις δεξιότητες της γραφής και της ανάγνωσης πρέπει να κατανοήσει ότι ο προφορικός λόγος χωρίζεται σε φωνολογικές μονάδες κι ότι τα φωνήματα αυτά αναπαριστώνται με γραφήματα. 

Ασκήσεις που καλλιεργούν τη φωνολογική ενημερότητα του παιδιού είναι οι εξής:
Ανάλυση λέξεων σε συλλαβές π.χ. /πο/ τα / μι /
Ανάλυση συλλαβών σε φωνήματα /π/ ο/

Σύνθεση συλλαβών σε λέξη π.χ. κα-ρά-βι=καράβι
Φωνημάτων σε λέξη χ-ε-λ-ώ-ν-α

Ομοιοκαταληξία λέξεων π.χ. γυρίζω-μυρίζω

Διάκριση θέσης συλλαβής π.χ. (πε) πέταλο (πρώτη)
Διάκριση θέσης φωνήματος π.χ. (ι) κερί (τελευταία)

Πρόσθεση συλλαβής π.χ. βιδώ+νω
Πρόσθεση φωνήματος π.χ. λάχαν+ο

Αφαίρεση συλλαβής π.χ. μασέλα-μα=σέλα
Αφαίρεση φωνήματος π.χ. δέρμα-ρ=δέμα

Αντιστροφή συλλαβής π.χ. αν-να
Αντιστροφή φωνήματος π.χ. σώμα-μασώ

Αντικατάσταση συλλαβής δέματα-χώματα
Αντικατάσταση φωνήματος π.χ. πλάσμα-κλάσμα

Οι ασκήσεις αυτές πρώτα γίνονται προφορικά και στη συνέχεια μπορούν να γίνουν με πολλούς τρόπους και όχι μόνο με τον κλασικό χαρτί-μολύβι, για να τι κάνουμε λίγο πιο ενδιαφέρον για το παιδί. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τουβλάκια lego, μαγνητικό πίνακα και τρισδιάστατα γράμματα, κομμένα χαρτόνια (παζλ), μαγικό πίνακα κτλ. Μέσω των διαφόρων αισθήσεων τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα και ευκολότερα.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ

Στην προηγούμενη ανάρτηση είδαμε τα Βασικά χαρακτηριστικά των παιδιών με Δυσλεξία ως προς την ανάγνωση και τη γραφή, κυρίως στο δημοτικό, καθώς και κάποια ψυχοκοινωνικά προβλήματα που ενδεχομένως να αντιμετωπίζουν. Σε συνέχεια λοιπόν αυτής της ανάρτησης σήμερα θα δούμε μερικές από τις βασικές αρχές που θα πρέπει να διέπει κάθε πρόγραμμα εξατομικευμένης παρέμβασης για παιδιά με τις εν λόγω δυσκολίες.  

H Orton Dyslexia Society έχει ορίσει κάποιες βασικές εκπαιδευτικές προσεγγίσεις η τήρηση των οποίων θεωρείται αναγκαία προκειμένου να είναι πληρέστερη και ουσιαστικότερη η αποκατάσταση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα δυσλεκτικά παιδιά:

• Επιλογή μεγάλου εύρους δοκιμασιών για την άσκηση όλων των δεξιοτήτων (γνωστικών, οπτικών, ακουστικών, αντίληψης) 
• Χρήση ασκήσεων και παραδειγμάτων προερχόμενα από τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής του παιδιού.
• Ξεκάθαρη δομή και ακολουθία ενοτήτων
• Χρήση της αλφαβητικής - φωνημικής προσέγγισης για τη σταδιακή δημιουργία του λόγου (μαθαίνουμε τα γράμματα με την προφορά τους και όχι με το όνομα τους π.χ. /α/ και όχι "άλφα")
• Συστηματοποιημένη διδασκαλία σε ενότητες
• Προσαρμογή της διδασκαλίας στις ατομικές ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του κάθε παιδιού
• Πολυαισθητηριακή διδασκαλία (Χρησιμοποίηση όλων των αισθήσεων μέσω των ασκήσεων που δίνονται)
• Πολλές επαναλήψεις στο τέλος κάθε ενότητας
• Θετική υποκίνηση του μαθητή με στόχο την απόκτηση αυτοπεποίθησης

ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΣΥΧΝΑ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ

Αν το παιδί σας φοιτά στις πρώτες τάξεις του δημοτικού και συναντά ιδιαίτερη δυσκολία στην εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής δείτε πόσα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά παρουσιάζει. Αν παρουσιάζει αρκετά (ή όλα) καλό θα ήταν να επισκεφτείτε ένα Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης (ΚΕ.Δ.Δ.Υ) για μια επίσημη διάγνωση που θα προσκομίσετε στο σχολείο.

Καταρχήν πρέπει να έχουμε υπ'όψιν ότι μιλάμε για δυσλεξία εφόσον το παιδί δεν παρουσιάζει αισθητηριακά προβλήματα (ακοής ή όρασης), σοβαρά συναισθηματικά προβλήματα ή νοητική υστέρηση, νευρολογικές παθήσεις ή ανεπαρκή φοίτηση. Αφού αποκλείσουμε τους παραπάνω παράγοντες ως υπεύθυνους για τη δυσκολία του παιδιού στην ανάγνωση και τη γραφή προχωρούμε σε περαιτέρω διερεύνηση του θέματος.  

Τα λάθη λοιπόν που κάνει ένα παιδί με δυσλεξία στη γραφή :  

• Προσθέτει ή/και αφαιρεί γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Συγχέει γράμματα που μοιάζουν οπτικά π.χ. το "α" με το "ο", το "β" με το "θ" κτλ.
• Συγχέει γράμματα που μοιάζουν ακουστικά π.χ. το "β" με το "φ", 
• Αναστρέφει γράμματα ή συλλαβές π.χ. "πέρτα" αντί "πέτρα"
• Επαναλαμβάνει γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Έχει προβλήματα χρωματισμού, τονισμού και στίξης

Δυσκολίες που παρουσιάζει στην ανάγνωση:

• Αργεί πολύ (κομπιάζει - συλλαβική ανάγνωση)
• Η αναγνωστική ικανότητα δε συμβαδίζει με τη νοημοσύνη και τις ευκαιρίες που προσφέρθηκαν για ανάγνωση.    
• Χάνει το "σημείο" στο οποίο βρίσκεται
• Μαντεύει τη λέξη αφού διαβάσει ένα μέρο της λέξης
• Επαναλαμβάνει λέξεις
• Παραλείπει γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Προσθέτει γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Δυσκολεύεται στην κατανόηση του κειμένου
• Δυσκολεύεται στην ανάγνωση λέξεων με συμπλέγματα, δίφθογγους δίψηφα σύμφωνα 

Πολλά παιδιά με Δυσλεξία ή και άλλες Μαθησιακές Δυσκολίες παρουσιάζουν και ψυχοκοινωνικά προβλήματα όπως:

• αρνητισμός συνδεόμενος με την ανάγνωση
• συνειδητή αποφυγή μάθησης
• εύκολη αποθάρρυνση
• διαταρακτικότητα, ανησυχία  
• τάση για εξάρτηση
• επιθετικότητα