ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΔΕΠ-Υ

Tα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής με ή χωρίς Υπερκινητικότητα) μπορείτε να τα δείτε πατώντας ΕΔΩ.
Εκτός από τον εκπαιδευτικό τομέα που χρειάζεται παρέμβαση σ'ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ, σημαντικό επίσης είναι να καλυφθούν από τον ειδικό/εκπαιδευτικό τόσο ο συναισθηματικός όσο και ο κοινωνικός τομέας.

Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, εξαιτίας των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν, συχνά παρουσιάζουν επιπρόσθετα συναισθηματικά προβλήματα όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, επιθετική συμπεριφορά. Γι' αυτό το λόγο συνιστάται η ταυτόχρονη παρακολούθηση από κλινικό ψυχολόγο ή παιδοψυχίατρο, ο οποίος θα προσφέρει αξιολόγηση της κατάστασης, εκτίμηση των δυνατών σημείων της προσωπικότητας του παιδιού, συμβουλευτική γονέων, αποδοχή της κατάστασης και αύξηση της αυτοεκτίμησης του παιδιού.   

Ο ειδικός που θα αναλάβει το παιδί θα πρέπει να τονώσει και τις κοινωνικές του δεξιότητες καθώς τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ αντιμετωπίζουν συνήθως προβλήματα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. 

Στον εκπαιδευτικό τομέα, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ έχουν ως αποτέλεσμα την εμφάνιση διαταραχών λόγου και ομιλίας, μαθησιακών δυσκολιών και μνήμης. 
Μερικές γενικές τεχνικές που πρέπει να ακολουθούνται είναι οι εξής:

• Δημιουργία δομημένου μαθησιακού περιβάλλοντος
• Προσαρμογή του αναλυτικού προγράμματος
• Αύξηση της προσοχής στις καθημερινές δραστηριότητες
• Διοχέτευση της κινητικότητας του παιδιού

Όσον αφορά στη δημιουργία του μαθησιακού περιβάλλοντος, το παιδί θα πρέπει να κάθεται κοντά στην έδρα του δασκάλου με την πλάτη γυρισμένη προς τους υπόλοιπους συμμαθητές. Είναι απαραίτητο να ελαχιστοποιούνται τα εξωτερικά ερεθίσματα που θα μπορούσαν να του αποσπάσουν την προσοχή (όπως π.χ. να κάθεται κοντά σε πόρτες, παράθυρα κτλ). Σημαντικό είναι επίσης να αποφεύγονται οι αλλαγές στο πρόγραμμα καθώς τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ δε διαχειρίζονται καλά τις αλλαγές. 
Θα πρέπει να συνεργάζονται και να συσχετίζονται με θετικά μοντέλα συνομηλίκων τα οποία θα λειτουργούν ως πρότυπο.
Σημαντικό είναι επίσης να αναρτώνται οι κανόνες σε περίοπτο μέρος καθώς και το καθημερινό πρόγραμμα και οι εργασίες της ημέρας.   
Οι γονείς να δημιουργούν έναν κατάλληλο χώρο για διάβασμα στο σπίτι με ρουτίνα μελέτης και οργάνωση των βιβλίων, των σημειώσεων και της σχολικής τσάντας.
Τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο καλό είναι να "σπάμε" τις δραστηριότητες σε μικρότερα κομμάτια.  
Μείωση των γραπτών εργασιών και προσπάθεια να γίνονται οι εργασίες και οι δραστηριότητες πιο ενδιαφέρουσες (άσκηση μέσω παιχνιδιών, χρήση ηλεκτρονικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων κτλ).
Διδασκαλία στρατηγικών μάθησης και μελέτης όπως μνημονικές τεχνικές και εφαρμογή της τεχνικής "βλέπω-λέω-γράφω-κάνω".

Όσον αφορά την Υπερκινητικότητα (υπερβολική δραστηριότητα) μπορεί ο δάσκαλος να χρησιμοποιήσει την κίνηση ως ανταμοιβή για να επιβραβεύσει την καλή συμπεριφορά και να επιτρέψει την κινητικότητα σε κάποιο βαθμό όπως για παράδειγμα να στέκεται το παιδί όρθιο κατά την εκτέλεση μιας εργασίας. Ενθαρρύνουμε τέλος το παιδί αν σημειώνει αυτά που θέλει να πει και να τα ανακοινώνει αργότερα (διαχείριση παρορμητικότητας).

8 ΠΟΛΥΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

Όταν λέμε πολυαισθητηριακές τεχνικές εννοούμε τεχνικές διδασκαλίας που χρησιμοποιούν περισσότερες από μια αίσθηση προκειμένου να διδαχθεί το επιθυμητό αντικείμενο. Σε παιδιά με δυσκολία στην ανάγνωση βοηθάει πολύ το να χρησιμοποιούν όλες τις αισθήσεις τους, ακοή, όραση, αφή, κίνηση (κιναισθητική) για να μάθουν και να απομνημονεύσουν. Την τεχνική εισήγαγαν πρώτοι οι Samuel Orton και Anna Ghillingham to 1930 γι'αυτό είναι γνωστή και ως Orton-Ghillingham method.

Ας δούμε αναλυτικά..

1. Γράψιμο στην άμμο (Sand Writing)
Απλώνουμε την άμμο μπροστά στο παιδί. Το παιδί χρησιμοποιεί το δάχτυλό του για να σχηματίσει γράμματα και λέξεις. Κάθε φορά που γράφει ένα γράμμα προφέρει και τον ήχο του. 

2. Γράψιμο στον αέρα (Air Writing ή Skywriting)
Η συγκεκριμένη τεχνική ενισχύει τον ήχο που αντιστοιχεί στο κάθε γράμμα μέσω της λεγόμενης "μνήμης των μυών"(muscle memory). To παιδί χρησιμοποιεί δύο δάχτυλα ως δείχτες για να σχηματίσει το γράμμα στον αέρα (σαν να γράφει με τα δάχτυλα σε έναν φανταστικό πίνακα). Λέει τον ήχο καθώς το σχηματίζει.   

3. Γράμματα από Γυαλόχαρτο (Sandpaper Letters)
Αυτή η Μοντεσσοριανή τεχνική βοηθάει το παιδί να αισθανθεί το σχήμα των γραμμάτων με τα δάχτυλά του. 

4. "Χτίσιμο" λέξεων με τρισδιάστατα γράμματα (Word Building)
Το παιδί χρησιμοποιεί τρισδιάστατα γράμματα όπως τα μαγνητικά για να αντιγράψει τη λέξη που βλέπει γραμμένη

5. Διάβασ'το, Φτιάξτ'ο, Γράψ'το
Ετοιμάζουμε τρία διαφορετικά κουτιά. Το 1ο θα γράφει απ'έξω "διάβασε", το 2ο θα γράφει "φτιάξε", το 3ο "γράψε". Το παιδί πρέπει π΄ρωτα να διαλέξει από το 1ο κουτί ένα χαρτάκι με μια λέξη και να τη διαβάσει, μετά να τη φτιάξει με τρισδιάστατα γράμματα και μετά να τη γράψει με χρωματιστούς μαρκαδόρους (χρησιμοποιούμε διαφορετικά χρώματα για τα φωνήεντα και τα σύμφωνα.  

6. Ξυλάκια Χειροτεχνίας
Ξυλάκια διαφορετικών χρωμάτων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να δείξουμε διαφορετικές έννοιες, ερωτήσεις, σύμβολα κτλ.

7. Ταυτόχρονη ανάγνωση
Τα παιδιά διαβάζουν μαζί με τον δάσκαλο ή τον γονέα καθώς ακούν την ιστορία (audio book)

8. Τουβλάκια LEGO
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα γνωστά τουβλάκια για να χωρίσουμε συλλαβές, να φτιάξουμε λέξεις, να δείξουμε ποια γράμματα "πατάνε" στη γραμμή και ποια "πέφτουν" κτλ.   

ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΠΡΟΣΟΧΗΣ - ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ ΜΕ/Ή ΧΩΡΙΣ ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (ΔΕΠ-Υ)

Τρία είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής: 

1.  Απροσεξία 
2.  Παρορμητικότητα 
3.  Υπερκινητικότητα

Ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που παρουσιάζει το κάθε παιδί η διαταραχή μπορεί να πάρει 3 μορφές:

• ΔΕΠ-Υ με υπερισχύοντα τον απρόσεκτο τύπο*
• ΔΕΠ-Υ με υπερισχύοντα τον υπερκινητικό-παρορμητικό τύπο
• ΔΕΠ-Υ συνδυασμένος τύπος

Τα κυριότερα συμπτώματα είναι τα ακόλουθα και θα πρέπει να έχουν εμφανιστεί πριν από το 7ο έτος της ηλικίας του παιδιού. Πρέπει να πληρούνται τα περισσότερα από τα κριτήρια από δυο κατηγορίες:

ΑΠΡΟΣΕΞΙΑ:

Δεν τελειώνει αυτό που αρχίζει και αδυνατεί να ακολουθήσει οδηγίες

Συχνά χάνει απαραίτητα αντικείμενα όπως τετράδια, βιβλία, εργαλεία κτλ.

Συχνά μοιάζει να μην ακούει (μοιάζει σαν να είναι "στον κόσμο του")

Δεν μπορεί να δώσει προσοχή σε λεπτομέρειες και κάνει συχνά λάθη λόγω απροσεξίας

Διασπάται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα

Αποφεύγει να ασχοληθεί με δραστηριότητες που απαιτούν αυξημένη συγκέντρωση

Δυσκολεύεται στην οργάνωση δραστηριοτήτων

ΠΑΡΟΡΜΗΤΙΚΟΤΗΤΑ:

Μιλάει ακατάπαυστα

Δυσκολεύετεαι να περιμένει τη σειρά του (στο κυλικείο, στο παιχνίδι ή σε ομαδικές δραστηριότητες)

Διακόπτει τους άλλους (τόσο σε συνομιλίες όσο και στο παιχνίδι)

"Πετάγεται" να απαντήσει πριν ολοκληρωθούν οι ερωτήσεις

ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ:

Δεν μπορεί να κάτσει ήσυχα στη θέση του

Δυσκολεύεται να παραμείνει καθιστός για αρκετή ώρα

Δυσκολεύεται να παίξει ήσυχα

Τρέχει τριγύρω, σκαρφαλώνει, χοροπηδάει συνεχώς

Βρίσκεται σε αέναη κίνηση (σαν να "έχει μέσα του μοτεράκι")

*Το παιδί με ΔΕΠ-Υ απρόσεκτου τύπου συνήθως είναι αρκετά παθητικό, ντροπαλό, και με αδύναμες κοινωνικές δεξιότητες και συχνά παραβλέπεται από τους δασκάλους θεωρώντας ότι το παιδί είναι απλά υπερβολικά ντροπαλό. 

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ - ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ

Οι διαταραχές λόγου και ομιλίας σχετίζονται με την επιτυχή διαδικασία επικοινωνίας (λεκτική, μη λεκτική, επικοινωνία χωρίς πρόθεση). Τα τρία επίπεδα του λόγου, δομή - περιεχόμενο - χρήση, είναι αλληλένδετα κι ένας ομιλητής γίνεται κατανοητός με επιτυχία όταν καταφέρει να συνδυάσει φωνολογικούς, μορφολογικούς, σημασιολογικούς, συντακτικούς και πραγματολογικούς παράγοντες.

Η συμπτωματολογία είναι διαφορετική ανάλογα με το είδος της διαταραχής (δηλαδή αν πρόκειται για διαταραχή στη γλωσσική ανάπτυξη, ειδική εξελικτική διαταραχή λόγου, διαταραχή ομιλίας ή διαταραχή ανάγνωσης και γραφής). Σήμερα θα αναφερθούμε στο πρώτο είδος.

ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Η γλωσσική καθυστέρηση εμφανίζεται κυρίως στην ηλικία των 2-5 ετών. Το παιδί μπορεί να επικοινωνεί με το περιβάλλον αλλά να εμφανίζει ανωριμότητα σε σχέση με τα υπόλοιπα παιδιά της ηλικίας του. Αν η ανωριμότητα αυτή εξακολουθεί να υπάρχει και μετά το πέρας των 5 χρόνων είναι πιθανό να υπάρχει διαταραχή στη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού. Τα γλωσσολογικά συμπτώματα είναι τα εξής:  

•  Οι πρώτες λέξεις του παιδιού εμφανίζονται μετά τα 2 χρόνια ενώ στα περισσότερα παιδιά εμφανίζονται στους 10-18 μήνες. 
• Η λέξη-πρόταση που κυριαρχεί στους 12-15 μήνες εκτείνεται ως τα 3 χρόνια. 
• Η χρήση αντωνυμιών εμφανίζεται στα 4 χρόνια αντί για τα 3, δεν χρησιμοποιεί πληθυντικό αριθμό, άρθρα. 
• Το λεξιλόγιο είναι φτωχό και παρατηρούνται διαταραχές άρθρωσης (δεν μπορεί να προφέρει σωστά τα φωνήματα). 
• Ο τηλεγραφικός λόγος παρατείνεται και μετά τα 2 χρόνια, μιλάει στο τρίτο πρόσωπο.

Κάποια παιδιά με γλωσσική καθυστέρηση εκφράζονται πολύ λίγο με το λόγο, ενώ άλλα μιλούν πολύ αλλά ασυνάρτητα. Η κατανόηση φαίνεται να είναι καλύτερη από την έκφραση αλλά στην πραγματικότητα υπάρχει δυσκολία στην κατανόηση εννοιών όπως ο χώρος, ο χρόνος, τα χρώματα κτλ.    

ΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ & ΑΛΛΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ

ΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Εκτός από τις ασκήσεις φωνολογικής ενημερότητας, ένα χρήσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση των δυσκολιών των δυσλεκτικών παιδιών είναι  η γραφική αναπαράσταση. Η χρήση εικόνων είναι πολύ σημαντική καθώς βοηθούν τα παιδιά με δυσλεξία να αποτυπώσουν καλύτερα τις παρεχόμενες πληροφορίες.  Γι' αυτό το λόγο καλό είναι να συμπληρώνουν τη διδασκαλία διάφορα "βοηθήματα" όπως φωτογραφίες, πόστερς, εικόνες, γραφικά, πίνακες, παραστάσεις.

ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ 

Η εικονική αναπαράσταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμα και για την εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής. Η διδασκαλία της ορθογραφίας μπορεί να γίνει με την Εικονογραφική Μέθοδο. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή κάθε γράμμα που το παιδί δυσκολεύεται να απομνημονεύσει (συνήθως τα διπλά σύμφωνα και φωνήεντα) "μεταμορφώνεται" σε εικονογράφημα κι έτσι αποτυπώνεται καλύτερα στη μνήμη του δυσλεκτικού παιδιού.  Για παράδειγμα γράφουμε τη λέξη "Γυάλα" και μετατρέπουμε-ζωγραφίζουμε το "υ" σε μια γυάλα ή γράφουμε τη λέξη "Νύχτα" και μετατρέπουμε το "υ" σε φεγγάρι κ.ο.κ. 
Βέβαια πρέπει να έχουμε υπ'όψιν ότι για να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο θα πρέπει το παιδί να έχει φτάσει σ'ένα ικανοποιητικό επίπεδο φωνολογικής ενημερότητας και να μην έχουν προβλήματα ομιλίας και άρθρωσης.

Γενικές στρατηγικές υποστήριξης μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες που μπορούν να χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί στην τάξη είναι οι εξής:

• Ανασκόπηση του προηγούμενου μαθήματος σε σχεδιάγραμμα,
• Λέξεις - Κλειδιά: καταγραφή στον πίνακα των σημαντικότερων λέξεων του μαθήματος,
• Χρήση πολυαισθητηριακών μεθόδων,
• Συχνή επανάληψη πληροφοριών/ οδηγιών,
• Διόρθωση λαμβάνοντας υπ'όψιν περισσότερο το περιεχόμενο και λιγότερο την ορθογραφία
• Περισσότερος χρόνος για αντιγραφή από τον πίνακα,
• Περισσότερος χρόνος για την οργάνωση ιδεών πριν την ελεύθερη γραφή,
• Χρήση καθαρών φύλλων εργασίας, με εμφανή τη σηματοδότηση συγκεκριμένων πληροφοριών και τη διάκριση των σημαντικότερων σημείων.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑΣ

Κάθε πρόγραμμα εξατομικευμένης παρέμβασης για παιδιά που αντιμετωπίζουν προβλήματα με την εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής πρέπει πρώτα απ'όλα να περιέχει ασκήσεις φωνολογικής ενημερότητας.
Η φωνολογική ενημερότητα είναι η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς τα μικρότερα στοιχεία της λέξης δηλαδή τις συλλαβές και τα φωνήματα. Προκειμένου να μπορέσει ένα παιδί να αναπτύξει τις δεξιότητες της γραφής και της ανάγνωσης πρέπει να κατανοήσει ότι ο προφορικός λόγος χωρίζεται σε φωνολογικές μονάδες κι ότι τα φωνήματα αυτά αναπαριστώνται με γραφήματα. 

Ασκήσεις που καλλιεργούν τη φωνολογική ενημερότητα του παιδιού είναι οι εξής:
Ανάλυση λέξεων σε συλλαβές π.χ. /πο/ τα / μι /
Ανάλυση συλλαβών σε φωνήματα /π/ ο/

Σύνθεση συλλαβών σε λέξη π.χ. κα-ρά-βι=καράβι
Φωνημάτων σε λέξη χ-ε-λ-ώ-ν-α

Ομοιοκαταληξία λέξεων π.χ. γυρίζω-μυρίζω

Διάκριση θέσης συλλαβής π.χ. (πε) πέταλο (πρώτη)
Διάκριση θέσης φωνήματος π.χ. (ι) κερί (τελευταία)

Πρόσθεση συλλαβής π.χ. βιδώ+νω
Πρόσθεση φωνήματος π.χ. λάχαν+ο

Αφαίρεση συλλαβής π.χ. μασέλα-μα=σέλα
Αφαίρεση φωνήματος π.χ. δέρμα-ρ=δέμα

Αντιστροφή συλλαβής π.χ. αν-να
Αντιστροφή φωνήματος π.χ. σώμα-μασώ

Αντικατάσταση συλλαβής δέματα-χώματα
Αντικατάσταση φωνήματος π.χ. πλάσμα-κλάσμα

Οι ασκήσεις αυτές πρώτα γίνονται προφορικά και στη συνέχεια μπορούν να γίνουν με πολλούς τρόπους και όχι μόνο με τον κλασικό χαρτί-μολύβι, για να τι κάνουμε λίγο πιο ενδιαφέρον για το παιδί. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τουβλάκια lego, μαγνητικό πίνακα και τρισδιάστατα γράμματα, κομμένα χαρτόνια (παζλ), μαγικό πίνακα κτλ. Μέσω των διαφόρων αισθήσεων τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα και ευκολότερα.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ

Στην προηγούμενη ανάρτηση είδαμε τα Βασικά χαρακτηριστικά των παιδιών με Δυσλεξία ως προς την ανάγνωση και τη γραφή, κυρίως στο δημοτικό, καθώς και κάποια ψυχοκοινωνικά προβλήματα που ενδεχομένως να αντιμετωπίζουν. Σε συνέχεια λοιπόν αυτής της ανάρτησης σήμερα θα δούμε μερικές από τις βασικές αρχές που θα πρέπει να διέπει κάθε πρόγραμμα εξατομικευμένης παρέμβασης για παιδιά με τις εν λόγω δυσκολίες.  

H Orton Dyslexia Society έχει ορίσει κάποιες βασικές εκπαιδευτικές προσεγγίσεις η τήρηση των οποίων θεωρείται αναγκαία προκειμένου να είναι πληρέστερη και ουσιαστικότερη η αποκατάσταση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα δυσλεκτικά παιδιά:

• Επιλογή μεγάλου εύρους δοκιμασιών για την άσκηση όλων των δεξιοτήτων (γνωστικών, οπτικών, ακουστικών, αντίληψης) 
• Χρήση ασκήσεων και παραδειγμάτων προερχόμενα από τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής του παιδιού.
• Ξεκάθαρη δομή και ακολουθία ενοτήτων
• Χρήση της αλφαβητικής - φωνημικής προσέγγισης για τη σταδιακή δημιουργία του λόγου (μαθαίνουμε τα γράμματα με την προφορά τους και όχι με το όνομα τους π.χ. /α/ και όχι "άλφα")
• Συστηματοποιημένη διδασκαλία σε ενότητες
• Προσαρμογή της διδασκαλίας στις ατομικές ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του κάθε παιδιού
• Πολυαισθητηριακή διδασκαλία (Χρησιμοποίηση όλων των αισθήσεων μέσω των ασκήσεων που δίνονται)
• Πολλές επαναλήψεις στο τέλος κάθε ενότητας
• Θετική υποκίνηση του μαθητή με στόχο την απόκτηση αυτοπεποίθησης

ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΣΥΧΝΑ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ

Αν το παιδί σας φοιτά στις πρώτες τάξεις του δημοτικού και συναντά ιδιαίτερη δυσκολία στην εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής δείτε πόσα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά παρουσιάζει. Αν παρουσιάζει αρκετά (ή όλα) καλό θα ήταν να επισκεφτείτε ένα Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης (ΚΕ.Δ.Δ.Υ) για μια επίσημη διάγνωση που θα προσκομίσετε στο σχολείο.

Καταρχήν πρέπει να έχουμε υπ'όψιν ότι μιλάμε για δυσλεξία εφόσον το παιδί δεν παρουσιάζει αισθητηριακά προβλήματα (ακοής ή όρασης), σοβαρά συναισθηματικά προβλήματα ή νοητική υστέρηση, νευρολογικές παθήσεις ή ανεπαρκή φοίτηση. Αφού αποκλείσουμε τους παραπάνω παράγοντες ως υπεύθυνους για τη δυσκολία του παιδιού στην ανάγνωση και τη γραφή προχωρούμε σε περαιτέρω διερεύνηση του θέματος.  

Τα λάθη λοιπόν που κάνει ένα παιδί με δυσλεξία στη γραφή :  

• Προσθέτει ή/και αφαιρεί γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Συγχέει γράμματα που μοιάζουν οπτικά π.χ. το "α" με το "ο", το "β" με το "θ" κτλ.
• Συγχέει γράμματα που μοιάζουν ακουστικά π.χ. το "β" με το "φ", 
• Αναστρέφει γράμματα ή συλλαβές π.χ. "πέρτα" αντί "πέτρα"
• Επαναλαμβάνει γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Έχει προβλήματα χρωματισμού, τονισμού και στίξης

Δυσκολίες που παρουσιάζει στην ανάγνωση:

• Αργεί πολύ (κομπιάζει - συλλαβική ανάγνωση)
• Η αναγνωστική ικανότητα δε συμβαδίζει με τη νοημοσύνη και τις ευκαιρίες που προσφέρθηκαν για ανάγνωση.    
• Χάνει το "σημείο" στο οποίο βρίσκεται
• Μαντεύει τη λέξη αφού διαβάσει ένα μέρο της λέξης
• Επαναλαμβάνει λέξεις
• Παραλείπει γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Προσθέτει γράμματα, συλλαβές, λέξεις
• Δυσκολεύεται στην κατανόηση του κειμένου
• Δυσκολεύεται στην ανάγνωση λέξεων με συμπλέγματα, δίφθογγους δίψηφα σύμφωνα 

Πολλά παιδιά με Δυσλεξία ή και άλλες Μαθησιακές Δυσκολίες παρουσιάζουν και ψυχοκοινωνικά προβλήματα όπως:

• αρνητισμός συνδεόμενος με την ανάγνωση
• συνειδητή αποφυγή μάθησης
• εύκολη αποθάρρυνση
• διαταρακτικότητα, ανησυχία  
• τάση για εξάρτηση
• επιθετικότητα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΥΣΑΡΙΘΜΗΣΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΥΣΑΡΙΘΜΗΣΙΑΣ

Σε συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης για τα χαρακτηριστικά της Δυσαριθμησίας σήμερα θα παρουσιάσουμε μερικές βασικές αρχές που θα πρέπει να ακολουθούνται κατά την εκπαίδευση παιδιών με Ειδική Δυσκολία στα Μαθηματικά. Καταρχήν να επισημάνουμε ότι είναι πολύ σημαντικό να παρέχονται στα παιδιά επαρκείς ευκαιρίες για εξάσκηση και επανάληψη.

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με Δυσαριθμησία χωρίζονται σε 2 μεγάλες κοτηγορίες: α) δυσκολία στις αριθμητικές πράξεις β) δυσκολία στο μαθηματικό συλλογισμό. 

Για τη δυσκολία στις αριθμητικές πράξεις πρέπει να ακολουθούνται οι εξής αρχές:

1. Να χρησιμοποιούνται προβλήματα από καθημερινές και οικείες καταστάσεις
2. Προτείνεται το παιδί να δημιουργεί παρόμοια δικά του προβλήματα
3. Να γίνεται εκμάθηση των θεμελιωδών μαθηματικών κανόνων (όπως π.χ. αντιμετάθεση) και να γίνεται ενασχόληση με ταξινομήσεις (αν είναι δυνατόν από την προσχολική ηλικία.
4. Εξερεύνηση και άλλων ανάλογων καταστάσεων με διαφορετικά κάθε φορά υλικά. 
5. Μπορούν να χρησιμοποιούνται αριθμομηχανές όταν μπορεί να ελέγχει το αναμενόμενο αποτέλεσμα.   

Για τις δυσκολίες μαθηματικού συλλογισμού πρέπει να ακολουθούνται ορισμένα βήματα προκειμένου να φτάσει το παιδί στην επίλυση των προβλημάτων και στην εκμάθηση στρατηγικών:

• Να διαβάζει τα προβλήματα φωναχτά
• Να τα λέει με δικά του λόγια 
• Να λέει τη σκέψη του προβλήματος
• Να κάνει υποθέσεις σχετικά με τα αναμενόμενα αποτελέσματα
• Να εκτιμά τη λύση
• Να κάνει τους υπολογισμούς
• Να επαληθεύει το αποτέλεσμα

βιβλιογραφία: Μαθησιακές Δυσκολίες - Μ Τζουριάδου

ΔΥΣΑΡΙΘΜHΣΙΑ - ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Όσον αφορά τις μαθησιακές δυσκολίες και τη σχολική υποεπίδοση τα τελευταία χρόνια έχει μονοπωλήσει το ενδιαφέρον, ειδικών και γονιών, ο όρος δυσλεξία. Παρ'όλα αυτά δεν είναι η μοναδική μορφή μαθησιακή δυσκολίας που συναντά κανείς στο μαθητικό πληθυσμό. Μία από αυτές η οποία συναντάται αρκετά συχνά αλλά δεν έχει διερευνηθεί ακόμα επαρκώς είναι και η Δυσαριθμισία (ή δυσκαλκουλία) δηλαδή η Ειδική Δυσκολία στα Μαθηματικά. Παιδιά μ' αυτή τη διαταραχή αποδίδουν σε σταθμισμένα τεστς αριθμητικής πολύ χαμηλότερα από το αναμενόμενο με βάση τη χρονολογική ηλικία, το νοητικό τους πηλίκο και τις ευκαιρίες εκπαίδευσης.  

Συμπτώματα Δυσαριθμησίας

Τα βασικά χαρακτηριστικά της διαταραχής είναι: δυσκολίες στην οπτική αντίληψη, προβλήματα συμβολισμού, διαταραχές λόγου.

Μερικά από τα προβλήματα παιδιών με δυσκολία στα μαθηματικά είναι:

• Δυσκολίες των σχέσεων στο χώρο: συγχέουν έννοιες όπως αρχή-τέλος, κοντά-μακριά, πάνω-κάτω κτλ.
• Διαταραχές στην οπτική και κινητική αντίληψη: αδυναμία στο να κατατάσσουν αντικείμενα και να τα ομαδοποιούν
• Δυσκολίες που συνδέονται με το λόγο: δεν μπορούν να κατανοήσουν έννοιες όπως "συν", "πλην", "επί" κτλ.
• Προβλήματα στην κατανόηση εννοιών κατεύθυνσης και χρόνου: χάνονται εύκολα, δεν μπορούν να κατανοήσουν τη διάρκεια μια δραστηριότητας
• Προβλήματα μνήμης: δεν μπορούν να ανακαλέσουν τις πράξεις γρήγορα και αυτόματα.
• Δυσκολίες συμβολισμού: π.χ. συγχέουν το "επί" ή τις δυο τελείες με μια τελεία
• Ανεπάρκεια στην επίλυση προβλημάτων: υπάρχει έλλειψη στρατηγικών εκμάθησης που απαιτούνται για την επίλυση προβλημάτων 

Δείτε επίσης: Αντιμετώπιση Δυσαριθμησίας

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ - ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ & ΔΗΜΟΤΙΚΟ

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ – ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ KAI ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΙΘΑΝΗΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ Ή ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ

Πηγή: dictyo

ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ

1. Δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει σύνθετες και πολύπλοκες λέξεις.
2. Έχει προβλήματα με τους χρόνους των ρημάτων ή τις αντωνυμίες.
3. Παραλείπει συλλαβές ή καταλήξεις
4. Μιλάει κομπιαστά ψάχνοντας να βρει τις κατάλληλες λέξεις.
5. Μπερδεύει την σειρά των γραμμάτων μέσα στην λέξη
6. Μπερδεύει ακουστικά παρόμοιες λέξεις π.χ. λέει ματηθής αντί μαθητής, σάλαθα νατί θάλασσα
κ.λ.π
7. Οι προφορικές του εκφράσεις είναι ανώριμες συντακτικά και γραμματικά
8. Δεν μπορεί να διηγηθεί μια ιστορία με την σωστή σειρά των γεγονότων
9. Δυσκολεύεται να συσχετίσει αντικείμενα που βρίσκονται στο άμεσο περιβάλλον με την ανάλογη ονομασία τους
10. Δεν καταλαβαίνει την έννοια της ομοιοκαταληξίας και της ακολουθίας
11. Όταν συλλαβίζει μπορεί να αποκωδικοποιεί σωστά τα γραφήματα, ενώ όταν προσπαθεί να διαβάσει την λέξη ολόκληρη την λέει λάθος
12. Δεν ξέρει που τονίζονται οι λέξεις και πώς να χρησιμοποιεί τα σημεία στίξης
13. Δεν ξεχωρίζει τα γράμματα μεταξύ τους
14. Δεν μπορεί να καταλάβει παιχνίδια με λέξεις και γράμματα

ΣΤΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ

1. Δυσκολεύεται να ζωγραφίσει ή να φτιάξει ορισμένα σχήματα.
2. Δυσκολεύεται να γράψει το όνομά του και παρουσιάζει δείγματα στρεφοσυμβολισμού και καθρεπτικής γραφής
3. Αντιστρέφει, μεταθέτει γράμματα ή συλλαβές
4. Προσθέτει, παραλείπει γράμματα ή συλλαβές
5. Δεν ξέρει να βάζει τόνους
6. Δεν βάζει σημεία στίξης
7. Κολλάει τις λέξεις μεταξύ τους
8. Ακατάστατη και ακαταλαβίστικη γραφή
9. Λάθη στην αντιγραφή από τον πίνακα
10. Λάθη αδικαιολόγητα και διαφορετικά στην ορθογραφία

ΧΩΡΟΧΡΟΝΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ

1. Έχει δυσκολία στην εκτέλεση έργων που προϋποθέτουν προσανατολισμό στο χώρο και στον χρόνο.
2. Συγχέει το δεξιά – αριστερά, βορράς – νότος, χθες – αύριο.
3. Δυσκολεύεται να διαβάσει σωστά τον χάρτη ή να μάθει την ώρα.
4. Τα προβλήματα προσανατολισμού επηρεάζουν ακόμη καθημερινές λειτουργίες όπως την διαδικασία που φοράει τα ρούχα του, που δένει τα κορδόνια των παπουτσιών του, και γενικότερα έχει πρόβλημα στην επίγνωση του χρόνου.
5. Δεν μπορεί να επαναλάβει με την σωστή σειρά τις μέρες τις εβδομάδες, τους μήνες, την προπαίδεια.
6. Έχει δυσκολία στην αντιγραφή κινήσεων του γυμναστή όταν αυτός αντικρίζεται κατά πρόσωπο.

ΜΝΗΜΗ

1. Δυσκολεύεται να θυμηθεί και συνεπώς να εκτελέσει μια σειρά προφορικών εντολών , να πει τους μήνες με την σειρά, να αριθμήσει τους ζυγούς, να μάθει την προπαίδεια.
2. Δυσκολεύεται να μάθει ημερομηνίες, τοποθεσίες, ονόματα, χώρες, πρωτεύουσες.
2. Έχει ανεπάρκεια βραχύχρονης και μακροπρόθεσμης μνήμης, που έχει σαν αποτέλεσμα να ξεχνά τις οδηγίες του δασκάλου, τις εργασίες που έχει να κάνει για το σχολείο, που είναι τα πράγματά του.